Zwolnienie z zapinania pasów bezpieczeństwa: kto może je mieć i jak wygląda zaświadczenie lekarskie

W praktyce problemem bywa nie sam obowiązek zapinania pasów, lecz ustalenie, z jakiej podstawy wynika wyjątek i czy da się go potwierdzić dokumentem. Artykuł porządkuje sytuacje, w których obowiązek nie dotyczy, oraz pokazuje, kiedy potrzebne jest ważne zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu. Szczególny nacisk położono na rozróżnienie zwolnień wynikających bezpośrednio z przepisów od tych uzależnionych od orzeczenia.

Kiedy przysługuje zwolnienie z obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa (podstawa prawna)

Obowiązek zapinania pasów bezpieczeństwa wynika z art. 39 Prawa o ruchu drogowym i dotyczy zarówno kierującego, jak i osoby przewożonej w pojeździe wyposażonym w pasy – podczas jazdy. Przepisy przewidują wyjątki wskazujące konkretne sytuacje i określone grupy osób.

Zwolnienie z obowiązku korzystania z pasów ma charakter wyjątkowy i może wynikać z dwóch typów przesłanek:

• Wymagana podstawa medyczna – gdy dana osoba ma ważne zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do używania pasów.
• Wyłączenia w przepisach o ruchu drogowym – gdy zachodzi jedna z sytuacji wskazanych w art. 39 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym (np. dotyczące funkcji służbowych, przewozu określonych osób lub szczególnych okoliczności transportu).

Najczęściej wskazywane w art. 39 ust. 2 wyjątki obejmują m.in.:

• Kobieta o widocznej ciąży – obowiązek korzystania z pasów może nie dotyczyć tej sytuacji.
• Osoba mająca zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do używania pasów.
• Kierujący taksówką w trakcie przewożenia pasażera.
• Instruktor lub egzaminator podczas szkolenia lub egzaminowania.
• Funkcjonariusze policji – w określonych sytuacjach służbowych, w tym podczas przewożenia osób zatrzymanych.
• Funkcjonariusz BOR podczas wykonywania czynności służbowych.
• Żołnierz Żandarmerii Wojskowej podczas czynności ochronnych.
• Zespół medyczny w czasie udzielania pomocy medycznej.
• Konwojent podczas przewożenia wartości pieniężnych.
• Osoba chora lub niepełnosprawna przewożona na noszach lub w wózku inwalidzkim.
• Dziecko poniżej 3 lat przewożone pojazdem kategorii M2 i M3.
• Dziecko przewożone w ramach zasad wskazanych w art. 2 ust. 2 ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego.

Przeciwwskazania do zapinania pasów i rola lekarza w kwalifikacji

Przeciwwskazanie do zapinania pasów bezpieczeństwa nie wynika z jednej, sztywnej listy schorzeń. Decyzja ma charakter indywidualnej kwalifikacji lekarskiej i opiera się na ocenie, czy zapinanie pasów mogłoby pogorszyć stan zdrowia lub utrudnić prowadzenie postępowania medycznego.

Lekarz stwierdza przeciwwskazanie, gdy w ocenie medycznej ucisk pasa lub gwałtowne szarpnięcie mogłyby nasilić dolegliwości albo zwiększyć ryzyko powikłań. W praktyce oznacza to, że nawet przy podobnych problemach kwalifikacja może się różnić w zależności od przebiegu i okoliczności korzystania z samochodu.

Zwykle jest to lekarz rodzinny albo lekarz prowadzący leczenie przewlekłe. Podczas oceny bierze się pod uwagę zgłaszane dolegliwości oraz sposób korzystania z pojazdu, a następnie – jeśli uzna, że zapinanie pasów jest niewskazane – wystawia stosowne zaświadczenie jako podstawę medyczną do zwolnienia.

Zaświadczenie lekarskie: wzór, elementy i okres ważności

Zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do używania pasów bezpieczeństwa jest dokumentem, którego wzór wynika z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 maja 2015 r. Dokument odpowiada wzorowi określonemu w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia i może stanowić podstawę do zwolnienia.

• Numer zaświadczenia: powinien być oznaczony jako nr …../….
• Podstawa prawna: art. 39 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym.
• Imię i nazwisko: pełne dane identyfikacyjne pacjenta.
• Numer ewidencyjny: PESEL albo (gdy PESEL nie występuje) seria, numer i nazwa dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz nazwa państwa wydania dokumentu.
• Przeciwwskazanie: stwierdzenie przeciwwskazania do używania pasów bezpieczeństwa „od dnia … do dnia …”.
• Data wydania: data, kiedy zaświadczenie zostało wystawione.
• Podpis i pieczątka lekarza: potwierdzenie wystawienia dokumentu przez lekarza.
• Oznaczenie podmiotu: nazwa podmiotu przeprowadzającego badanie lekarskie.

Zaświadczenie ma z góry określony okres obowiązywania: działa od wskazanego dnia do wskazanego dnia. Po upływie terminu zwykle konieczne jest uzyskanie aktualnego zaświadczenia (posługiwanie się wcześniejszymi, już nieważnymi dokumentami nie będzie spełniało wymogu aktualności dokumentu).

Kto jest zwolniony z obowiązku zapinania pasów bez zaświadczenia

Poza zaświadczeniem lekarskim z art. 39 Prawa o ruchu drogowym obowiązek zapinania pasów może nie dotyczyć także części osób oraz sytuacji wyłączonych przez przepisy.

• Kobieta o widocznej ciąży: może być objęta wyłączeniem z obowiązku zapinania pasów.
• Kierujący taksówką podczas przewożenia pasażera: nie musi obejmować go obowiązek zapinania pasów w trakcie przewozu pasażera.
• Instruktor lub egzaminator: wyłączenie przysługuje w trakcie szkolenia lub egzaminowania.
• Policjant i inne służby: w określonych czynnościach służbowych, w tym podczas przewożenia osoby (osób) zatrzymanej.
• Żołnierz Żandarmerii Wojskowej: w czasie wykonywania czynności ochronnych.
• Konwojent: w czasie przewożenia wartości pieniężnych.
• Osoba chora lub niepełnosprawna: przewożona na noszach lub w wózku inwalidzkim.
• Dziecko poniżej 3 lat: przewożone pojazdem kategorii M2 i M3.
• Dziecko przewożone na zasadach ulgowych: w ramach przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego na warunkach określonych w ustawie o uprawnieniach do ulgowych przejazdów.

Jak postępować w razie kontroli i jakie konsekwencje grożą bez podstawy

Jeśli kierujesz pojazdem i korzystasz ze zwolnienia z obowiązku zapinania pasów z uwagi na przeciwwskazania medyczne, w razie kontroli drogowej trzeba okazać zaświadczenie lekarskie dotyczące danego przypadku. Brak ważnej podstawy do zwolnienia może wiązać się z nałożeniem kary za niezapięte pasy — odpowiedzialność może dotyczyć zarówno kierowcy, jak i pasażera.

Jakie konsekwencje mogą wystąpić przy braku podstawy do zwolnienia lub przy niezapiętych pasach:

• Kierowca zatrzymany, gdy nie ma zapiętych pasów: mandat 100 zł oraz 2 punkty karne.
• Pasażer nie zapiął pasów: mandat 100 zł może zostać nałożony na pasażera, a kierowca może otrzymać mandat 100 zł oraz łącznie 5 punktów karnych.
• Kierujący przewozi pasażera(y), który nie korzysta(ą) z pasów: mandat 100 zł oraz 5 punktów karnych dla kierowcy.
• Dziecko przewożone poza prawidłowym urządzeniem przytrzymującym (np. fotelikiem): mandat 150 zł oraz 6 punktów karnych.

Poza sankcjami karnymi w razie wypadku może pojawić się również ryzyko finansowe — ubezpieczyciel w określonych sytuacjach może obniżyć odszkodowanie z OC, uznając, że niezapięcie pasów (lub brak podstawy do zwolnienia) mogło przyczynić się do powstania szkody. Skala takiej oceny zależy od dokumentacji i informacji z protokołu.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy zwolnienie z zapinania pasów obowiązuje również w pojazdach bez pasów bezpieczeństwa?

Zwolnienie z obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa nie przenosi automatycznie odpowiedzialności na inne osoby w pojeździe. Jeśli kierowca ma podstawę do niezapinania pasów (np. ważne zaświadczenie), to pasażerowie w pojeździe wciąż są zobowiązani do korzystania z pasów, o ile nie mają ustawowych wyłączeń. W przypadku kontroli, mandat może zostać nałożony zarówno na kierowcę, jak i pasażera, gdy pasy nie są zapięte.

Jak często należy odnawiać zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do zapinania pasów?

Zaświadczenie lekarskie o przeciwwskazaniu do używania pasów bezpieczeństwa nie jest dokumentem bezterminowym. Zawiera wskazany okres obowiązywania, który zależy od charakteru schorzenia oraz decyzji lekarza. Po upływie terminu zwolnienie traci ważność, więc konieczna jest ponowna konsultacja i ewentualne odnowienie dokumentu.